ಕಾಳಿದಾಸನ ಒಂದು ಪದ್ಯವಿದೆ. ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ||ಆರ್.ಗಣೇಶರ ಒಂದು ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದಿದೆ.

ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕೆ ಮದವಿಹ್ವಲಾಯಾಃ ಹಸ್ತಚ್ಯುತೆ ಹೇಮಘಟಸ್ತರುಣ್ಯಾಃ |
ಸೋಪಾನಮಾಸಾಧ್ಯ ಚಕಾರ ಶಬ್ದಂ ಟಟಣ್‌ಟಟಣ್‌ಟಣ್‌ಟಟಟಣ್‌ಟಟಣ್‌ಟಣ್ ||

(ಹಂಸಾನಂದಿಯವರು ಇದರ ನುಡಿಪಲ್ಲಟವಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರನ್ನೀಯಬಹುದೇ ?)

ಕಾಳಿದಾಸ ಬಿಡಿ, ಅವನೊಬ್ಬ ಭಾರತದ ಅಪ್ರತಿಮ ಪ್ರಜ್ವಲತೇಜ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಪದ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಕಾಳಿದಾಸನಲ್ಲಿದ್ದ ಶಬ್ದಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (ಮೇಲಿನ ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯ ಪದವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿ). ಬರೀ ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸು ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಳಿದಾಸ ತೃಪ್ತಿಪಟ್ಟಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೇ ಉಳಿದಿರುವ ಮರ್ಯಾದೆ ಸಿಗದೇ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತೇನೋ.

ಭರತೇಶ ವೈಭವದ ಕರ್ತೃ ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯೂ ಅನೇಕ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಶಬ್ದಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾನೆ. ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಭರತೇಶ ವೈಭವದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಆತನೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಭರತೇಶ ವೈಭವದಲ್ಲಿ, ಬರೀ ರಳ, ಕುಳ, ಸಮಾಸಗಳಿಗಷ್ಟಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೂ ಜಾಗ ಇದೆ. ಉದಾ:- ಗಮನಿಸಿ.

ಠೀವಿಠೀವಿಳಿಜೆಜೆಜೆಂಜೆಝಿಂಝಿಂಮಿರುಕು | (ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿ ಇದು ಕೇವಲ ಸಿಲಬಲ್ಲುಗಳ ಅಕ್ಷರ ರೂಪ)
ಚಾವುಚಾವುಲು ಜುಂಜುಮ್ಮೆಂದು||
ಆವುಜಕಾರ ಕೇಳಿಸಿದನು ಪಾತ್ರದ
ಭಾವಕಿಯರ ಪಜ್ಜೆ ನಲಿಯೆ ||

ರಿಂಚಿಯ ಚಿನುಚಂಪೆ ಕಕ್ಕುರು ತುಡುಮು ಪಾ |
ವುಂಚಿ ಕಿಂಕಿಣಿಗಳನೆತ್ತಿ ||
ಜೆಂಜೆಕುತಕದಿಕತೋದಿಗಿದಿಮಿಕೆಂದು || (ಇದು ನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗತ್ತೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತೆ. ಮೃದಂಗ ಅಥವಾ ತಾಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬಲ್ಲವರು ತಿಳಿಸಬೇಕು)
ರಂಜಗೆ ಮಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿದರು ||

ಈ ರೀತಿ, ಕೇವಲ ಸಿಲಬಲ್ಲುಗಳ ಅಕ್ಷರರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಪದ್ಯಗಳು ಭರತೇಶ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಪದಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದ್ದೆ - ಬೆಂಕಿ ಕಾಳುಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಸುಡುವಾಗ ಬರುವ ಶಬ್ದದ ಸಿಲಬಲ್ಲುಗಳು.