ಜಾಂಗು ಮಗ ಜಾಂಗು!!

ಲೇ ನನ್ ಟಟಟನೇ

’ಭರತೇಶ ವೈಭವ’ದ ವೈಭವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನಿ!

ಮಸ್ತ್ ಮಗ.. ರತ್ನಾಕರವರ್ಣೀ ಪಾಪಾ ಕನ್ನಡದ ಕವಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೇಮಸ್ಸಾಗಲಿಲ್ಲ.!! ನಾವ್ ಕನ್ನಡದೋರು ಯಾವಾಗ ಪಂಪ, ರನ್ನ, ರತ್ನಾಕರವರ್ಣೀ ಅಂತೋರ ಬಗ್ಗೆ ಟಾಂಟಾಮ್ ಮಾಡೋದು.

ಆ ತಮಿಳ್ರು ನೋಡು ಇರೋ ಒಂದೆರಡು ಹಳೇ ತಮಿಳು ಕವಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇರೋಬರೋ ಕಡೆಯಲ್ಲ ಕೇಳಿಸಿಟ್ಟವ್ರೆ!
ಆ ಇಂಗ್ಲೀಸೋರು ಇರೋ ಶೇಕ್ಸಪಿಯರು, ಮಿಲ್ಟನ್ ಅಂತ ಎಲ್ಲಾಕಡೆ ಶಂಕ ಊದವ್ರೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತದೋರ್‍ ಬಿಡಪ್ಪ ಕಾಳಿದಾಸನ್ ಬಿಟ್ರೆ ಬೇರೆ ಯಾರ್‍ ಬರೆದಿದ್ದು ಕಬ್ಬ ಅಲ್ಲ ಗಬ್ಬು ಅಂದ್ಬಿಟ್ತಾರೆ
.................

ತೂ ನಮ್ ಕನ್ನಡದೋರ್‍ ಯೋಗ್ಯತೆಗಿಶ್ಟು! ಅಸಯ್ಯ!!

ಈ ಎರಡು-ಮೂರು ಅಕ್ಷರದ ಪ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿದೆಯೋ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ, ಇದು ಅಷ್ಟೇನೂ ಅಪರೂಪವಲ್ಲ ಎನ್ನಿಸುತ್ತೆ. ತಕ್ಷಣ ಹೊಳೆದ ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಈ ರಚನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ:

ಕನಕ ವೃಷ್ಟಿಯ ಕರೆಯುತ ಬಾರೆ
ಮನಕಾಮನೆಯ ಸಿದ್ಧಿಯ ತೋರೆ
ದಿನಕರ ಕೋಟಿ ತೇಜದಿ ಹೊಳೆಯುವ
ಜನಕ ರಾಯನ ಕುಮಾರಿ ಬೇಗ | ಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ||

ಇದು ಯಮಕ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರವಿರಬೇಕು. ನನಗೆ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಸರಿಯಾದರೆ, ಯಮಕದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಪದವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತೆ ಎನ್ನಿಸುತ್ತೆ - ಆದರೆ ಹಾಗೇ ಇರಲೇಬೇಕೇ ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲವರು ತಿಳಿಸಿ. ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯನವರ ನಿಘಂಟು ಯಮಕ ಕ್ಕೆ ಈ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ:

೧. ಯಮಕ (ಸಂ) (ನಾ) ೧ ತಡೆ, ಸಂಯಮ ೨ ಜೊತೆ, ಜೋಡಿ ೩ ಒಂದು ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ
೨. ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ (ನಾ)= ಅನುಪ್ರಾಸ, ಯಮಕ ಮೊ. ಶಬ್ದ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಅಲಂಕಾರ
೩. ಅನುಪ್ರಾಸ (ಸಂ) (ನಾ) ಏಕರೂಪದ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವಂತೆ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ

-ಹಂಸಾನಂದಿ

ಸುನಿಲರೇ,

ನೀವು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಿವರವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನೇ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿದೆ; ಆದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟನ್ನು ಚುಟುಕಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ, ಅನಂತರ ಹೊಸ ಲೇಖನವನ್ನೇ ಬರೆಯೋಣವೆನಿಸುತ್ತಿದೆ:

ಕರ್ನಾಟ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ನಂಟಿದೆ. ಸಂಗೀತದ ’ಪ್ರಬಂಧ’ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಕೇಳಿದ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವು ಮುಂದೆ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು "ಲೀಲೆ" ಎನ್ನುವುದೂ ಉಂಟು. ಪ್ರಬಂಧವೆಂದರೆ ಯಮಕ-ಪ್ರಾಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾವ್ಯಭೇದ ಎಂದೇ ಬಹುಜನರ ಮತ. ಪ್ರಬಂಧವು ಕರ್ನಾಟ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಭಾಷಣಾರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ "ಶುಕಶಾರಿಕಾ" ಎಂದೂ, ಸಕ್ಕದ-ಕನ್ನಡ ಪಾದಗಳು ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ಇದ್ದರೆ "ಹಂಸಪಾದ" ಎಂದೂ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ!

ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಯಲೀಲಾ, ಗಜಲೀಲಾ, ಸಿಂಹಲೀಲಾ ಹಾಗೂ ಶರಭಲೀಲಾ ಎಂಬ ಅಲಂಕಾರಗಳು ೧೮, ೧೯, ೨೦ ಹಾಗೂ ೨೧ ನೆಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂದು ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶೀ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೆರಡು - ಅಜ ಹಾಗೂ ವೃಷಭ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಕೆಲವುಗಳ ಗಣವಿಭಜನೆ ಹೀಗಿದೆ:

ಹಯ: ನಜಭಾಜಭಾಜ ಜಲಗ - ಗಣವೃತ್ತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಬಂಧ

ಗಜ: ಹಯಲೀಲಾ + ತಾಳ (ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರದ ಅಷ್ಟತಾಳಗಳು)

ಸಿಂಹ: ರಾಜಗಗ - ಗಣವೃತ್ತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಬಂಧ + ಸ್ವರ

ಶರಭ: ಎಂಟು ಪಾದಗಳ ಸಿಂಹ ಲೀಲಾ ಎಂದು ನೆನಪು

ನಿಮ್ಮವ

ಬೆನಕ

ಕನ್ನಡಪುಟ.ಬ್ಲಾಗ್‍ಸ್ಪಾಟ್.ಕಾಂ.

ಆಹಾ! ಸಿಕ್ಕಿತು! ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ ಆರು ಬಗೆಯ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಸಗಳು:

ನಾಗವರ್ಮನ ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸೆಂಬ ಹಳೆಯ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿತ್ತು ಇದು:

ಹರಿ ಕರಿ ವೃಷಭ ತುರಂಗಂ
ಶರಭಮಜಂಗಳುಮೆನಿಪ್ಪ ಷಟ್-ಪ್ರಾಸಕ್ಕುಂ|
ತರುಣಿ, ನಿಜ-ದೀರ್ಘ-ಬಿಂದುವಿ
ನಿರದೊತ್ತುಂ-ವ್ಯಂಜನಂ-ವಿಸರ್ಗದಿ ಬರ್ಕುಂ ||

ನಿಜದಿಂ ಬಂದೊಡೆ ಸಿಂಗಂ;
ಗಜ ದೀರ್ಘಂ; ಬಿಂದು ವೃಷಭ; ವೆಂಜನ ಶರಭಂ|
ಅಜನು ವಿಸರ್ಗಂ; ಹಯಮಂ-
ಬುಜಮುಖಿ, ದಡ್ಡಕ್ಕರಂಗಳಿವು ಷಟ್-ಪ್ರಾಸಂ||

ವಿವರವಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ.

ನಿಮ್ಮವ

ಬೆನಕ

ಕನ್ನಡಪುಟ.ಬ್ಲಾಗ್‍ಸ್ಪಾಟ್.ಕಾಂ.