ಇದು ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ "ದ್ವೀಪ" ಚಿತ್ರ ಇದೇ ವಿಷಯದ ಸುತ್ತ ಇತ್ತು - ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಆಯಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಜನ ಜೀವನ, ತಲ್ಲಣಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. (ನಾ. ಡಿಸೋಜರ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ಅದು)

ಕೆಳಗಿನವನ್ನು ನೋಡಿ:
* 'Dams damage environment' - BBC.
* Environmental, Social and Economic Impacts of Dams
* Dams - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ
* "Environmental impacts of Dams

(ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು "ಭಾಷೆ ಹೇಗಿರಬೇಕು" ಎನ್ನುವ ಗೊಡವಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿರುವ ನಾವುಗಳು ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಚರ್ಚೆ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರೆ ಸಂಪದದಂತಹ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯಾಸಗಳು ಸಾರ್ಥಕವಾದಂತೆ)

--
Check my Blog
Kannada wikipedia

"ಹೊಸ ಚಿಗುರು, ಹಳೆ ಬೇರು"

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹೌದು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯವನೇ ಆದ ನಾನು ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಸರ ನಾಶ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲಗಳ ನಾಶ, ಮುಳುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರು ಪಡುವ ಪಾಡು, ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಗಲಾಚುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕದೇ ಇರುವುದು, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಾಸವಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು, ಹೊಲವನ್ನು, ಗದ್ದೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬರುವುದು, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಮೀಪದಿಂದ ನೋಡಿ ತಿಳಿದು ಬಲ್ಲೆ.

೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಸಾತೊಡ್ಡಿ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದೆವು. ವಿಪರೀತ ಹಸಿವಾದಾಗ ಸಾತೊಡ್ಡಿಗೆ ತೆರಳಿ ಯಾರದಾದರೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಕೇಳಿ ತಿನ್ನೋಣವೆಂದು ಎಲ್ಲೂ ನಿಲ್ಲದೆ ಸಾತೊಡ್ಡಿ ತಲುಪಿದರೆ ಅಲ್ಲೇನಿದೆ..... ಮುಳುಗಿಹೋದ ತೋಟ, ಅರ್ಧ ಮುಳುಗಿದ ಮನೆಗಳು, ಕಡಿಯದೆ ಹಾಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳಂತೂ ಎಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಒಡೆಯರು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದರೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾತೊಡ್ಡಿ ಜಲಪಾತವಂತೂ ನೇರವಾಗಿ ಕೊಡಸಳ್ಳಿ ಹಿನ್ನೀರಿಗೆ ಧುಮುಕುತ್ತದೆ.

ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ದೊರಕಿರುವಷ್ಟು ಫಲ ಬೇರಾವ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದಲೂ ದೊರಕಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜಮೀನು ಕಳಕೊಂಡವರಿಗೆ ಸರಕಾರ ಸರಿಯಾದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡದೆ ಕಾಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ನಾಚಿಕೆಗೇಡು. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಾದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಸರಿಯಾದ ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೀರ ದಡಗುಂಟ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾರ್ಗಲ್, ಕೋಗಾರ್, ತುಮರಿ, ಸಿಗಂದೂರು, ತಾಳಗುಪ್ಪ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಸುತ್ತಾಡಿದರೆ ಕಂಡುಬರುವುದು.

ಕಾಳಿ ನದಿಗೆ ೪ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಕಾನೇರಿ ಮತ್ತು ತಟ್ಟಿಹಳ್ಳ ನದಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಈ ೬ ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ನಾಶವನ್ನು 'ಸರ್ವನಾಶ'ವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಜನಜೀವನದ ಮೇಲಂತೂ ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಪರಿಣಾಮ ವಿಪರೀತ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈಗಿರುವ ಕದ್ರಾ ಕೊಂಪೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಳೇ ಕದ್ರಾ ಈಗ ಹೊಸ ಕದ್ರಾದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕಾಣುವ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿಂದೆ ತಾನು ಇರಲೇ ಇಲ್ಲವೆನೋ ಎಂಬಂತೆ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿ ಚಿರನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಜಾಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ರಾಶಿ ಹಾಕಿ 'ಇಲ್ಲೇ ಜೀವನ ಮಾಡ್ರಿ' ಎಂಬಂತಿದೆ ಈಗಿನ ಕದ್ರಾ. ಈ ೬ ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದಾದರೂ ಸರಿಯಾದ ಉಪಯೋಗವಿದೆಯೇ? ಅದೂ ಇಲ್ಲ. ಸೂಪಾ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಬ್ಲಂಡರ್. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿಗಮದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಈ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಸೂಪಾ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅವಶ್ಯಕತೇನೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರೂ ನೀರನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಕ.ವಿ.ಮ. ತೊಂದರೆಗೀಡಾದ್ದು ಜಮೀನು ಕಳಕೊಂಡವರು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ.

ಕಬಿನಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ರೈತರ ಜಮೀನಿಗೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ನೀರು ಸಿಕ್ಕಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಗೂಡು. ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ಕೊಡಲಿ ಬೀಳಿಸಿದಂತೆ ಕಬಿನಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ನಡುಗುಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಹಿನ್ನೀರು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸಿದ್ದು ದೊಡ್ಡ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿತ್ತು.

ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಎಂಬ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಹಣ ದೋಚುವುದು ಎಲ್ಲಾ ಸರಕಾರಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ನಗರದ ಸಮೀಪ ಇವೆ ಚಕ್ರಾ ಮತ್ತು ಸಾವೆಹಕ್ಲು ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಜನ ಪ್ರದೇಶ. ನಿಶ್ಯಬ್ದ. ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೊಂದು ಜೀವಿ ಅಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮೌನ ಹೆದರಿಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡೂ ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಕಾಣುವಷ್ಟು ದೂರ ನೀರಿನ ರಾಶಿ. ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಈ ೨ ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತೇನೂ ಇಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನೀರನ್ನು ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿಗೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹರಿಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಫೈಲ್ ಆಯಿತು. ಹಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕಾಡಿನ ನಾಶ, ಜನರ ಜೀವನ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ, ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿ ನಾಶವಾದ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು... ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಇದೇ ಹಣೆಬರಹ.

ನಾಲ್ಕೈದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊನ್ನಾವರದಿಂದ ಜೋಗಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಾಗ ಒಂದು ಕಡೆ ರಸ್ತೆ ಬಂದ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಆ ರಸ್ತೆ ಶರಾವತಿ ಟೇಲರೀಸ್ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದರಿಂದ ಪರ್ಯಾಯ ರಸ್ತೆಯ ತಯಾರಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಳುಗಲಿದ್ದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ನನ್ನ ಯಮಾಹ ಓಡಿಸಿದೆ. ಆ ನಾಲ್ಕು ಕಿಮಿ ಗಳ ಸವಾರಿ ಮರೆಯಲಸಾಧ್ಯ. ಹತ್ತಾರು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮನೆಗಳು, ಬಾಳೆ ತೋಟಗಳು ಎಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದವು. ೨ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಅದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ತೆರಳಿದಾಗ ಹಳೆ ರಸ್ತೆ ಕವಲೊಡೆಯುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ನಡೆದರೆ ರಸ್ತೆಯೇ ಮಾಯ. ನೀರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ. ೨ ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ಆ ೪ ಕಿಮಿ ಸವಾರಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಬೇಕೆಂದರೂ ಮತ್ತೆಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ ಆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು. ನನಗೇ ಇಷ್ಟು ವ್ಯಥೆ ಉಂಟಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಇನ್ನು ನೆಲ ಹೊಲ ಮನೆ ಕಳಕೊಂಡವರಿಗೆ....

ದೂರದೃಷ್ಟಿ, ಸರಿಯಾದ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳ ಈ ೩ ಇಲ್ಲದೆ ಆಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ಕೆಡುಕುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು.

..... ಅಂದಹಾಗೆ..... ಟಿಪ್ಪಣಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಉದ್ದವಾಯಿತು. ಕ್ಷಮೆಯಿರಲಿ.