ಹೌದು, ಇದನ್ನು ಪಾವ್ಲೊವಿಯನ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ ಎನ್ನುವುದು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ನಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ 'ಅಸೊಸಿಯೆಟಿವ್ ಲರ್ನಿಂಗ್'ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಟೈಮ್ ಎಷ್ಟಾಯ್ತು ಎಂಬ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಮೆದುಳು ಗಡಿಯಾರದತ್ತ ನೋಡು ಎಂಬ ಅಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಮಾಡಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾವ್ಲೊ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ತನ್ನ ನಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ್ದ. ನಾಯಿಗೆ ಆಹಾರ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಗಂಟೆ ಬಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ನಾಯಿಯು ಗಂಟೆ ಮೊಳಗಿದ್ದೆಂದರೆ ಆಹಾರ ಸಿಗುವುದು ಎಂಬ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಒಂದು ಪರಿಮಳ ಅಥವಾ ದುರ್ನಾತ ಹೇಗೆ ಈ ಹಿಂದಿನ ಘಟನಾವಳಿಯ ನೆನಪನ್ನು ಮರುಕಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾನು 'Nose ಮತ್ತು ನೊಸ್ಟಾಲ್ಜಿಯಾ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೆ.

ಶ್ರೀವತ್ಸ ಜೋಷಿಯವರ ಪತಿಕ್ರಿಯೆ ಸರಿ. ಅದನ್ನು Conditioned Reflex ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಾವ್ಲೊವ್, ನಾಯಿಗಳ ಸಂಗಡ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಸಿದ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಗುಂಪುಗಳ ನಡವಳಿಕೆಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎನ್ನುವುದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು ಒಂದು ಘಟನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವ ಬಗೆಯು ಪೂರ್ವನಿಶ್ಚಿತವೇ?? ನಾವು ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಹೀಗೆ ಮೊದಲೇ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆಯೇ? ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ,ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಗೆಯೂ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೇ?

ಇಂಥ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾವಿಧಾನವು ಹೊಸ ಕಲಿಯುವಿಕೆಗೆ ಆಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ?? ಈ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೊಂಚ ಯೋಚಿಸೋಣವೇ???

H.S.Raghavendra Rao

ಈ ಅನುಭವ ನನಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಆದದ್ದಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕಸಿನ್ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಆದದ್ದು. ಇದನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಈಗಲೂ ಆತ ಗದ್ಗದಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ನನ್ನ ಒಬ್ಬ ಕಸಿನ್, ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಬ್ಬರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನೀ ಗಾಯಕರ ಹತ್ತಿರ ಸಂಗೀತ ಪಾಠಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರು ಅಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಇವನೂ ಅಷ್ಟೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದನಾದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದವನಾಗಿದ್ದ. ಆ ಮಹನೀಯ ಗುರುಗಳು ತೀರಿಕೊಂಡ ದಿನ, ಇವನು ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದನಂತೆ. ಅದು ಯಾವ ದಿನವೋ ತಿಳಿಯದು. ಇದಾದ ಮಾರನೆಯ ದಿನ, ಪ್ರತಿವಾರ ಸಂಗೀತ ಪಾಠವಿರುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಹಿಂದಿನ ದಿನವಷ್ಟೇ ಶವಸಂಸ್ಕಾರ ಆಗಿದೆ, ನಾನೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಪೂರ್ತಿ ಮರೆತುಹೋಗಿ, ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಗ್ಗೆ ಅವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದನಂತೆ. ಬಾಗಿಲು ಬಡಿದಮೇಲೆ ನಿಜಸಂಗತಿ ಅರಿತು, ಸುಮ್ಮನೆ ಬಂದಿದ್ದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ವಾಪಸ್ ಬಂದು ತುಂಬಾ ಅತ್ತುಬಿಟ್ಟನಂತೆ. ಇದನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಈಗಲೂ ನನ್ನ ಕಸಿನ್ನಿನ ದನಿ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ಅಭ್ಯಾಸವೇ, ಅಥವಾ ಮಮತೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಕುರುಹೇ, ಅಥವಾ ಅಕ್ಕರೆಯ ಸೆಳೆತವೇ ತಿಳಿಯದು?