ಸುನಿಲರೇ,

ಪ್ರಾಸಕ್ಕೂ, ಅಕ್ಕರ/ಮಾತ್ರಾಗಣಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದೇನೂ ಹೇಳಲಾಗದು. ನೇರವಾಗಿ ಇಂತಿಷ್ಟೇ ಎಂಬ ನಿಯಮ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಪ್ರಾಸಗಳಿಗೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ, ಅಕ್ಷರಗಣಗಳ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿವೆ. ಮಾತ್ರಾಗಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾಗವರ್ಮ ಏನೋ ಹೇಳಲು ಹೊರಟಿದ್ದು, ಅರ್ಧದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಸಿಗವು. ಬಹುಶಃ ಮೇಲಿನ ಸಿಂಹಾದಿ ಪ್ರಾಸಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಅವನದಲ್ಲದೆ, ಕವಿ ಜಿಹ್ವಾಬಂಧನ ಬರೆದು ಸೇರಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇರಲಿ, ಲಕ್ಷಣಸೂತ್ರವನ್ನು ನೋಡೋಣ:

ಸಿಂಹಪ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಣಂ|
ಸರಸಿಜಜ| ಲರುಹ |ಇದು ದೇವಗಣಂ ||
ವೃಷಭಪ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಣಂ|
ಪಂಕಜ|ಕಿಂಕರ|ಇದು ಭಗಣಂ||
ಗಜಪ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಣಂ|
ಧರಾಧರ| ಮರಾಳ |ಇದು ಸೂರ್ಯಗಣಂ ||
ತುರಂಗಪ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಣಂ|
ಮತ್ತಚಕೋರಲೋಚನೆ|ಬಿತ್ತಜರಾಜಧಾನಿ|ಇದು ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಗಣಂ||
ಶರಭಪ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಣಂ|
(ನೀರೊಳಿ)| ತಳ್ತೀಹಯಿ|ತ್ತಳ್ತಂಪಕಗಂಧಿ |ಇದು ಆಕಾಶಗಣಂ| ನಾಂದಿಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಲ್ಲದು ||
ಅಜಪ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಣಂ|
ಸ್ವಃಕಾಂತಾ|ಇದೆ ದುಷ್ಕರ ಪ್ರಾಸವೆಂಬುದು|ಇದು ನಾಂದಿಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಆಗದು||

ಹೀಗೆ ಕಟ್ಟಳೆ ವಿಧಿಸಿರುವ ರೀತಿಯೂ ಇದೆ; ಆದರೆ ಇಂತಿಷ್ಟೇ ಅಕ್ಷರ / ಮಾತ್ರೆಗಳು ಎಂದು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತದನಂತರದ ವೀರಶೈವ ಕವಿಯ "ನಂದಿಛಂದಸ್" ಮಾತ್ರಾಗಣ ಹಾಗೂ ಯತಿ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಮೂರನೆಯ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ನಂದಿಛಂದಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ.

ನಿಮ್ಮವ

ಬೆನಕ

ಕನ್ನಡಪುಟ.ಬ್ಲಾಗ್‍ಸ್ಪಾಟ್.ಕಾಂ.