ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಇಸ್ಮಾಯಲ್ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ರಂಗು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೇಳುವ `ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರ` ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಮಾತುಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ `ಆರ್ಯ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ` ಬಗೆಗೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗೆಗೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. (ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಅವರ Ancient India Social History Some Interpretations, 1979ನಲ್ಲಿನ ಲೇಖನ Interpretations of Ancient Indian History). ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಓರಿಯೆಂಟಾಲಿಸ್ಟ್­ರು  ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಕವಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು `ಪರ ಚಿಂತನೆಯ` ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದರೆ, ಯುರೋಪಿನ ಕವಲು `ಪದಾರ್ಥ ಚಿಂತನೆ`ಯ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದುದು. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಂದಿನ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗಕ್ಕೆ  ಕಿವಿಗೆ ಅದು ಜೇನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿತು ಹಾಗೂ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ (ಈ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಆ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಸಹ ಕಾರಣವಾಯಿತು) . ಬಹುಶಃ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧ ಮಾದರಿಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸ್ಮಾಯಲ್­ರು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಿದಂತೆ ಇಂತಹ ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧ ಮಾದರಿಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಜನಾಂಗ (ಪ್ರೋಟೋ ಆಸ್ಟ್ರಾಲಾಯ್ಡ್- ಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಮುಂಡ) ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆ ಮರೆತೇ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಪುರಾಣಗಳು ನಿಶಾದ ದೊರೆಯಿಂದ ವ್ಯವಸಾಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. (ಲಿಂಗ ಪದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಮುಂಡಾದ ಲಂಗುಲ-ಬೀಜ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಕುಣಿ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಡ್ಡಿ  ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ). ಈಗಿರುವ ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಹೊರ ಬಂದಾಗಲೇ ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಿಶ್ರಣ (ಹಾಗೂ ಜನಾಂಗೀಯ ಮಿಶ್ರಣ) ಹೇಗೆ ಆಯಿತೆಂದು ಅರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನದೆಡೆ ಸಾಗಬಹುದು.
ಡಾ.ಡಿ.ಎನ್. ಶಂಕರಭಟ್ಟರನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿರೋಧಿಯೆಂದು ಕರೆಯವುದು ತಪ್ಪು, ಇಂತಹ ತಪ್ಪುಗಳ ಹಲವಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತ-ಕನ್ನಡ, ದ್ರಾವಿಡ-ಆರ್ಯ, ಕನ್ನಡ-ತಮಿಳು ಈ ಪರ-ವಿರೋಧ ನೆಲೆಗಳು ಇಂದಿನ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ದ್ರಾವಿಡ ಕಲ್ಪನೆ ಭಾಷಿಕ, ಜನಾಂಗೀಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವೂ ಸಹ. ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ `ಕನ್ನಡ ದ್ರಾವಿಡವಲ್ಲ, ಕನ್ನಡಿಗರು ದ್ರಾವಿಡರಲ್ಲ` ಲೇಖನ ಭಾಷೆಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.. ಹಾಗಾದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವುದು ಎಲ್ಲಿ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ತಮಿಳರು ತಮ್ಮದೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದು ತಮಿಳರ ಹುಚ್ಚುತನವಾದೀತು.  ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆ ಲೇಖನದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಜ್ಞಾನಶಿಸ್ತಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ  ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು) ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾರರು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು `ಅನ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ` ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ಸಹಾಯಕವಾಗಲಾರದು.