ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ೨ನೇ ಅಕ್ಷರದ ಪ್ರಾಸ; ಇದು ಆದಿ ಪ್ರಾಸಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ. ಆದಿಪ್ರಾಸ (ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದ ಪ್ರಾಸ) ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸುತ್ತೆ. ಅದು ನವೋದಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇರಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚು ಬಲ್ಲವರು ತಿಳಿಸಿ.

ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರದ ಪ್ರಾಸ ನೀವು ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗದವರೆಗೂ ನೋಡಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನ ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ

ಶ್ರೀ ವಿಶದವರ್ಣೆ ಮಧುರಾ
ರಾವೋಚಿತೆ ಚತುರಚಿರಪದರಚನೆ ಚಿರಂ
ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ ಹಂಸೀ
ಭಾವದಿ ಕೂರ್ತು ನೆಲೆಗೊಳ್ಗೆ ಮನ್ಮಾನಸದೊಳ್ (ಕವಿರಾಜ ಮಾರ್ಗ - ಎರಡನೆ ಅಕ್ಷರ ವ)

ಗಜಮುಖನೆ ಮೆರೆವೇಕದಂತನೆ
ನಿಜಗುಣಾನ್ವಿತ ಪರಶುಧಾರಿಯೆ
ರಜತಗಿರಿಗೊಡೆಯನ ಕುಮಾರನೆ ವಿದ್ಯೆವಾರಿಧಿಯೆ
ಅಜನು ಹರಿರುದ್ರಾದಿಗಳು ನೆರೆ
ಭಜಿಸುವರನವರತ ನಿನ್ನನು
ತ್ರಿಜಗವಂದಿತ ಗಣಪ ಮಾಳ್ಪುದು ಮತಿಗೆ ಮಂಗಳವ (ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ - ಎರಡನೆ ಅಕ್ಷರ ಜ)

ಅನ್ನವನು ಇಕ್ಕುವುದು ನನ್ನಿಯನು ನುಡಿಯುವುದು
ತನ್ನಂತೆ ಪರರ ಬಗೆದಡೆ ಕೈಲಾಸ
ಬಿನ್ನಾಣವಕ್ಕು ಸರ್ವಜ್ಞ! (ಸರ್ವಜ್ಞ - ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರ ನ)

ಗೆಜ್ಜೆ ಕಾಲ್ಗಳ ದನಿಯ ತೋರುತ
ಹೆಜ್ಜೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಜ್ಜೆಯನಿಕ್ಕುತ
ಸಜ್ಜನ ಸಾರುವ ಪೂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ
ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಳಗಿನ ಬೆಣ್ಣೆಯಂತೆ (ಪುರಂದರ ದಾಸ - ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರ ಜ)

ಹುಲ್ಲಾಗು ಬೆಟ್ಟದಡಿ ಮನೆಗೆ ಮಲ್ಲಿಗೆಯಾಗು
ಕಲ್ಲಾಗು ಕಷ್ಟಗಳ ಮಳೆಯ ವಿಧಿ ಸುರಿಯೆ
ಬೆಲ್ಲಸಕ್ಕರೆಯಾಗು ದೀನದುರ್ಬಲರಿಂಗೆ
ಎಲ್ಲರೊಳಗೊಂದಾಗು ಮಂಕುತಿಮ್ಮ (ಡಿ.ವಿ.ಜಿ )

ಇದು ಎಲ್ಲ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಭಾಷೆಯವರು ಬರೆದಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ರಚನೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಪುರಂದರ ದಾಸ ದೀಕ್ಷಿತರು ಮೊದಲಾದವರು ಮಾಡಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಸಂಗೀತ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸ ಇದೆ). ಆದರೆ, mainstream ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ತಿಳಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದಿಲ್ಲ್ಸ್ ಎನಿಸುತ್ತೆ.

-ಹಂಸಾನಂದಿ