ಓದುಗರೇ,
ಶ್ಯಾಮಲ ಅವರು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸ ಹೊರಟಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ 'ತದ್ಧಿತ'ದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯೋಣವೆನಿಸಿತು; ಇಲ್ಲಿದೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಶ್ಯಾಮಲ ಅವರೇ,

ನೀವು ಕೇಳಿರುವ ಪದಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದವು; ಆದ್ದರಿಂದ ತದ್ಭವರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಕರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಯೋಗ. ರೂಢವಾಗಿಹೋಗಿರುವ ಕೆಲವು ತಪ್ಪು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಾವೇ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳಿತು. ಇರುವುದನ್ನೇ ಸರಿಯೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇರೆ ದಾರಿಯೇ ಇಲ್ಲದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಸಮಸ್ಯೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಷ್ಟೇ. ಅದಿರಲಿ, ನೀವು ಕೇಳಿದ ಪದಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಸರಿಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಂಸ್ಕೃತದ ವ್ಯಾಕರಣ ತಿಳಿದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ:

ಕೆಲವು ಗುಣವಾಚಕ ಪದಗಳನ್ನು ನಾಮಪದದ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಾಗ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು(suffix) ಸೇರುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಗೆ 'ತತ್' ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಶಬ್ದೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ 'ತತ್ + ಹಿತ (ತತ್ ಸೇರುವಿಕೆ)' = ತದ್ಧಿತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
೧.
ತದ್ಧಿತಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗಿರುವ 'ಭಾವಾರ್ಥಕ ತದ್ಧಿತ' ವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸೋಣ. ಇಲ್ಲಿ ಗುಣವಾಚಕದ ಭಾವವನ್ನು ನಾಮಪದವನ್ನಾಗಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉದಾ:

'ಏಕಸ್ಯ ಭಾವಃ = ಏಕತಾ' ಅಂದರೆ 'ಏಕ'ದ ಭಾವ ಏಕತೆ. ಏಕ + ತಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೇರುವ 'ತಾ', ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ತೆ'ಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಾಗೆಯೇ, ಜನಸ್ಯ ಭಾವಃ = ಜನತಾ. 'ಜನ'ದ ಭಾವವೇ 'ಜನತೆ'.

(ಇದನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಮೂಹಾರ್ಥಕ ತದ್ಧಿತ ಎನ್ನುವುದೂ ಉಂಟು.)
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಕೇಳಿದ ಗುಣವಾಚಕಗಳಿಗೆ:

ಕಾತರ (ಹೇಡಿತನ) -> ಕಾತರ + ತಾ = ಕಾತರತೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಕನ್ನಡದ ಕಾತುರ/ಕಾತರ = ನಿರೀಕ್ಷೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.
ಮಲಿನ -> ಮಲಿನ + ತಾ = ಮಲಿನತೆ.
ಶ್ರೇಷ್ಠ -> ಶ್ರೇಷ್ಠ + ತಾ = ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ.
ದರಿದ್ರ -> ದರಿದ್ರ + ತಾ = ದರಿದ್ರತೆ. (ದಾರಿದ್ರತೆ ತಪ್ಪು ಪದ.)

೨. ಸಂಬಂಧಾರ್ಥಕ ತದ್ಧಿತ
ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಇದು ಒಂದು ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗ. ಇಲ್ಲಿ 'ವೃದ್ಧಿಪದ' ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆ. ಉದಾ:

'ಏಕಸ್ಯ ಇದಂ' = 'ಐಕ್ಯಂ' ; 'ಏಕ' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು = 'ಐಕ್ಯ'. ಇಲ್ಲಿ 'ಏಕ' ಎಂಬ ಪದದ ಮೊದಲಕ್ಷರಕ್ಕೆ ವೃದ್ಧಿಯಾದ 'ಐ' ಆದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಕ್ಷರಕ್ಕೆ 'ಯ'ಕಾರದ ಆಗಮವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ: ಏ+ ಕ್ + ಅ -> ಐ + ಕ್ + ಯ್ + ಅ ಹಾಗೆಯೇ,

ಮಲಿನ -> ಮಾ + ಲಿ + ನ್ + ಯ = ಮಾಲಿನ್ಯ
ದರಿದ್ರ -> ದಾ + ರಿ + ದ್ರ್ + ಯ = ದಾರಿದ್ರ್ಯ. ಇದೇ ಪದವೇ ಅಪಭ್ರಂಶವಾಗಿ 'ದಾರಿದ್ರ' ವಾಗಿ 'ದಾರಿದ್ರತೆ'ಯೂ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ! ಬಹಳ ತಪ್ಪು!

ನೀವು ಕೇಳಿರುವ ಕೊನೆಯೆರಡು ಪದಗಳು ವಿಶೇಷವಾದವು. ಇವುಗಳ ಮೂಲ ಗುಣವಾಚಕವಲ್ಲದೆ, ನಾಮಪದವೇ! ಇವುಗಳನ್ನು ಗುಣವಾಚಕವನ್ನಾಗಿಸಲು 'ಇಕ' ಪ್ರತ್ಯಯ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾ:

ನಗರ -> ನಾ + ಗರ್ + ಇಕ = ನಾಗರಿಕ
ವಿಚಾರ -> ವೈ + ಚಾರ್ + ಇಕ = ವೈಚಾರಿಕ

ಇವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಮಪದದ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದರೆ,

ನಗರ (ನಾಮಪದ) -> ನಾಗರಿಕ (ಗುಣವಾಚಕ) -> ನಾಗರಿಕ + ತಾ = ನಾಗರಿಕತೆ (ತದ್ಧಿತ)
ವಿಚಾರ (ನಾಮಪದ) -> ವೈಚಾರಿಕ(ಗುಣವಾಚಕ) -> ವೈಚಾರಿಕ + ತಾ = ವೈಚಾರಿಕತೆ (ತದ್ಧಿತ)

ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವೇ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಯೋಗ; ಅನುಮಾನವೇ ಬೇಡ. ಆದರೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯದೆ ಎರಡೆರಡು ತದ್ದಿತವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ರೂಢಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು. ಉದಾ:

ಏಕ -> 'ಏಕತೆ' ಅಥವಾ 'ಐಕ್ಯ' ಎರಡೂ ಸರಿ; ಆದರೆ 'ಐಕ್ಯತೆ' ಸರಿಯಲ್ಲ.

'ಐಕ್ಯ'ವೇ ನಾಮಪದವಾದ ಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ 'ತೆ' ಮತ್ತೇಕೆ? 'ತಲೆಶಿರೋಭಾರ' ಅಷ್ಟೇ!

ನಿಮ್ಮವ
ಬೆನಕ