ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರೈತರ ಮುಷ್ಕರದ ಭುಗಿಲ್: ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗೆ ಸವಾಲ್

ರೈತರ ಆಕ್ರೋಶ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಮುಷ್ಕರವಾಗಿ ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು ೧ ಜೂನ್ ೨೦೧೭ರಂದು – ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಹ್ಮದನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ತೀರದ ಪುನ್ತಂಬ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ.
ಅಲ್ಲಿರುವ ರೈತರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೩,೦೦೦. ಆ ದಿನ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಆಕಳುಗಳ ಕ್ಯಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಹಾಲನ್ನು ರಸ್ತೆಗೆ ಸುರಿದರು. ತಾವು ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಟೊಮೆಟೊ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಬದನೆ, ಮೆಣಸು ಇತ್ಯಾದಿ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ರಸ್ತೆಗೆಸೆದರು.
ಪನ್ತಂಬದಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟವಾದ ಈ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರೈತರ ಮುಷ್ಕರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ತಾವು ಬೆಳೆಸಿದ ತರಕಾರಿಗಳು ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಪುಣೆ ತಲಪಬಾರದು; ಕೃಷಿಯ ಸಂಕಟ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಡ್ಡೆಯಿಂದಿರುವ ನಗರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಬಿಸಿ ಮುಟ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಈ ಮುಷ್ಕರದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ಡಾ.ಎಂ.ಎಸ್. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಜ್ಯಾರಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಬೇಡಿಕೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಅದರ ಶೇಕಡಾ ೫೦ ಕೂಡಿಸಿ, ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಬೇಕೆಂಬುದೇ ಆ ಬೇಡಿಕೆ.
ಪುನ್ತಂಬದ ೩೦೦ ಕಿಮೀ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮರಾಠಾವಾಡಾದ ಒಸ್ಮನಾಬಾದ್ ನಗರದಿಂದ ೧೨ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಮ್ತಾ ಗ್ರಾಮದ ರೈತರು ಅದೇ ದಿನ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದರು. ಅಲ್ಲಿನ ರೈತ ವಿಕಾಸ್ ಪಟಾದೆ ಅಂದು ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಹೀಗೆ ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ, “ಪುನ್ತಂಬಾದ ಮುಷ್ಕರದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದೊಡನೆ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚಲನ. ಕೂಡಲೇ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಸಭೆ ನಡೆಸಿ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮುಷ್ಕರ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆವು.”
ಕಮ್ತಾ ಗ್ರಾಮದ ರೈತರ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ ತರಕಾರಿಗಳು. ಪ್ರತಿ ದಿನ ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿವಿಧ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ರೂ.೭೦,೦೦೦ ಬೆಲೆಯ ತರಕಾರಿಗಳ ಸರಬರಾಜು. ಇಲ್ಲಿನ ರೈತರು ಒಂದು ವಾರ ಛಲದಿಂದ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಸಿದರು. ಅದರಿಂದಾಗಿ, ಒಸ್ಮನಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಕಲಾಂಬ ನಗರಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಏಳು ದಿನ ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು. “ಕೇವಲ ೧,೭೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಮ್ಮ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಈ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಕೈಜೋಡಿಸಬೇಕನ್ನೋದು ನಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ವಿಕಾಸ್.
ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ್ ಪಟಾದೆ(೪೩) ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಸೋದರರು ಮುಷ್ಕರದಿಂದಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಷ್ಟ ರೂ.೮೦,೦೦೦. ತಮ್ಮ ೨೦ ಎಕ್ರೆ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಸುವ ಅವರು ಆಕಳುಗಳನ್ನು ಸಾಕಿಕೊಂಡು, ಹಾಲು ಮಾರಿ, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. “ಈ ಮುಷ್ಕರದಿಂದ ಆಗಿರುವ ನಷ್ಟ ಸರಿದೂಗಿಸಲು ನಮಗೆ ಒಂದು ವರುಷವೇ ಬೇಕಾದೀತು” ಎನ್ನುವಾಗ ವಿಕಾಸರ ಧ್ವನಿ ಭಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ರೂ.೮ ಲಕ್ಷ ಸಾಲ ಮಾಡಿರುವ ಅವರಿಗೆ ಈ ನಷ್ಟ ದೊಡ್ದ ಹೊರೆ.
ಅಹ್ಮದ್ನಗರ ಮತ್ತು ನಾಸಿಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರೈತ ಮುಷ್ಕರದ ಬಿಸಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ತಟ್ಟಿತು. ೧೨ ಜೂನ್ ೨೦೧೭ರಂದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ದೇವೇಂದ್ರ ಫಡ್ನವಿಸ್ ರೈತರಿಗೆ ಎರಡು ಭರವಸೆ ನೀಡಿ, ಮುಷ್ಕರದ ಬಿರುಸು ತಗ್ಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹಾಲಿನ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರೈತರ ಸಾಲ ಮನ್ನಾ – ಇವೇ ಅವರು ನೀಡಿದ ಭರವಸೆಗಳು. ಅನಂತರ, ೧.೩೪ ಕೋಟಿ ರೈತರ ರೂ.೩೩,೦೦೦ ಕೋಟಿ ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸ್ ಜ್ಯಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ ಇಂತಹ ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಒಸ್ಮನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಂಬ್ ತಾಲೂಕಿನ ಖಾಮಸವಾಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಶರದ್ ಶೇಲ್ಕೆಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. “ಎಂಟು ವರುಷಗಳ ಮುಂಚೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ರೈತರ ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈಗ ಪುನಃ ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಂತಹ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ರಮಗಳ ಬದಲಾಗಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಕ್ರಮಗಳೇ ಉತ್ತಮ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.
ಏಳು ಸಾವಿರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಖಾಮಸವಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೪ ಮತ್ತು ೫ರಂದು ಎರಡು ದಿನಗಳ ರೈತರ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದರು ಶೇಲ್ಕೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಾವು ತಂದಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಲೀಟರ್ ಹಾಲನ್ನು ರಸ್ತೆಗೆ ಸುರಿದರು. ಅದಲ್ಲದೆ, ಒಂದು ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ವಿನಂತಿ ಪತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು.
ಆ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಪಾಟೀಲ (೩೨) ಗೋಧಿ, ಸಣ್ಣಜೋಳ ಮತ್ತು ಸೋಯಾಬೀನ್ ಬೆಳೆಸುವ ಒಬ್ಬ ರೈತ. “ನಾನು ಆ ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೮೦೦ ರೂಪಾಯಿಯ ಹಾಲನ್ನು ರಸ್ತೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿದೆ. ನನಗೂ ಇಬ್ಬರು ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತನೂ ಸಾಲದ ಹೊರೆಯಿಂದ ಸೋತಿದ್ದಾನೆ. ನಾವು ಎರಡು ದಿನ ಮಾತ್ರ ಮುಷ್ಕರ ಮಾಡಬಲ್ಲೆವು. ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಈ ವಿಷಯ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿದೆ” ಎಂಬುದು ಅವರ ಹತಾಶೆಯ ಮಾತು.
“ತಾನು ಕೈಯಾರೆ ಬೆಳೆಸಿದ್ದನ್ನೇ ರಸ್ತೆಗೆ ಚೆಲ್ಲುವಾಗ ರೈತನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಕಲ್ಪಿಸಲಿಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಸಂಕಟದ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಯಾರೂ ಕಿವಿಗೊಡದಿರುವಾಗ ನಮಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಉಳಿದಿರೋದು ಇದೊಂದೇ ದಾರಿ” ಎನ್ನುವ ಪಾಟೀಲ್ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ: “ಒಂದು ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಗೋಧಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಜೋಳ ಬೆಳೆಸಲು ೨,೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ರೇಟು ೧,೫೦೦ರಿಂದ ೧,೭೦೦ ರೂಪಾಯಿ ನಡುವೆ ಏರಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾದರೆ ನಾವು ಬದುಕುವುದು ಹೇಗೆ?”
ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಪಾಟೀಲರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ದೇವೆಂದ್ರ ಫಡ್ನವಿಸರಿಗೆ ನೇರ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸವಾಲು: “ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲ ಖರ್ಚು, ಅಂದರೆ ಮನೆ ಖರ್ಚು, ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಊಟದ ಖರ್ಚು, ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿ ಸಿಗುವ ಆದಾಯದಿಂದಲೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಐದು ವರ್ಷ ನಿಭಾಯಿಸಲಿ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದರೆ, ನನ್ನ ಐದೆಕ್ರೆ ಜಮೀನನ್ನು ಅವರಿಗೇ ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.”
                                                                                                                                                                                                                                   --ಅಡ್ಡೂರು ಕೃಷ್ಣ ರಾವ್